Samenwerking in een team gaat niet alleen over processen. Het gaat ook over onderling vertrouwen en een goede band. Teams die elkaar vertrouwen, werken beter samen en zijn flexibeler. Een manier om dit te bereiken, is door het stellen van hypothetische vragen, ook wel ‘wat als-vragen’ genoemd.
Een wat als-vraag is een open vraag die een hypothetische situatie verkent. Luisteraars worden uitgedaagd om anders te denken en hun voorstellingsvermogen of probleemoplossend vermogen te gebruiken. Deze vragen maken gesprekken opener en medewerkers delen makkelijker hun gedachten of prioriteiten.
In plaats van korte kennismakingsvragen, bieden deze scenario's de mogelijkheid om op een informele manier samen te werken. Hier volgen 20 wat als-vragen die teams kunnen gebruiken.
Hoe wat als-vragen werken
Deze vragen creëren gedeelde gedachten. Als je vraagt: "Wat als je een woordenboek moest schrijven voor een nieuwe taal?", dan stimuleer je de verbeelding van het team. Dit helpt bij creativiteit en kritisch denken in het werk. Door vragen te stellen over persoonlijke onderwerpen in een denkbeeldige situatie, wordt het makkelijker om jezelf te laten zien. Een wat als-vraag helpt om persoonlijkheden te delen zonder risico.
Leidinggevenden gebruiken deze gesprekken vaak tijdens bedrijfsuitjes, bijvoorbeeld in de natuur van de Veluwe, of tijdens specifieke teambuildingdagen in een congrescentrum bij Utrecht. Het geeft een ander soort interactie dan standaard netwerken.
Het P.A.C.T.-model voor vragen
Om te zorgen dat vragen passen bij de teamdoelen, kan het P.A.C.T.-model gebruikt worden. Dit model helpt bij het kiezen van verschillende soorten vragen. Bij het kiezen van een wat als-vraag is P.A.C.T. een leidraad:
- P - Speels: Vragen over humor, fantasie en lichte absurditeit. Voor een eerste kennismaking en om spanning te verminderen.
- A - Ambitieus: Vragen over toekomstige doelen, loopbaanverandering en de betekenis van werk. Bruikbaar bij strategiesessies of managementbijeenkomsten.
- C - Samenwerkend: Vragen over teamwork, gedeelde beperkingen en overleven als groep. Helpt bij het ontwikkelen van vertrouwen en communicatie.
- T - Overpeinzend: Vragen over ethiek, waarden en filosofie. Geschikt voor kleine, bestaande groepen die een dieper gesprek willen.
P.A.C.T. in de praktijk: een voorbeeld
Stel, je wilt vijf nieuwe medewerkers verwelkomen in een marketingteam van vijftien mensen tijdens de maandagochtendmeeting in Rotterdam. Het team heeft behoefte aan een goede start. Je kiest dan eerder voor Speelse (P) en Samenwerkende (C) vragen dan voor Ambitieuze (A) of Overpeinzende (T) vragen.
Aandachtspunten
Begin met een speelse vraag (P) om een ontspannen sfeer te creëren. Ga daarna over op een samenwerkende vraag (C). Deze aanpak voorkomt dat nieuwe medewerkers direct diepgaande onderwerpen moeten bespreken. Begin bijvoorbeeld met Vraag 1 en daarna Vraag 11. Dit helpt bij het kiezen van een passende wat als-vraag voor de groep.
20 vragen voor teams
Hieronder staat een lijst met 20 wat als-vragen, ingedeeld volgens het P.A.C.T.-model. Ze bieden verschillende mogelijkheden voor teamgesprekken.
1. Wat als je leven werd verteld als een documentaire?
Categorie: Speels (P)
Deze vraag introduceert een speels element. Het stimuleert teamleden om hun gewoontes en routines vanuit een ander oogpunt te bekijken. Dit leidt tot zelfreflectie. Teams ervaren dat deze vraag de formaliteit vermindert, wat het delen van persoonlijke eigenaardigheden vergemakkelijkt.
2. Wat als er een themalied speelde elke keer als je een goed idee had?
Categorie: Speels (P)
Deze vraag zorgt ervoor dat teams praten over muziek, persoonlijkheid en waardering. Het gesprek gaat van het ‘wat als’-scenario naar welke liedjes bij welk teamlid passen. Dit bouwt aan een gezamenlijke sfeer.
3. Wat als de zwaartekracht alleen in het kantoorgebouw anders werkte?
Categorie: Speels (P)
Dit scenario stimuleert direct kritisch denken met humor. Reacties gaan vaak over logistiek en aanpassing. Het toont wie praktisch denkt over de ruimte en wie de mogelijkheden verkent. Dit is een voorbeeld van een wat als-vraag die nieuwe inzichten geeft.
4. Wat als je één dagelijks ongemak (bijv. files op de A2) permanent kon ruilen voor een ander (bijv. lawaaiige buren)?
Categorie: Speels (P)
Deze vraag gaat over dagelijkse frustraties en afwegingen. Het laat zien welk dagelijks probleem een collega wil oplossen. Dit geeft informatie over persoonlijke voorkeuren en externe factoren.
5. Wat als je kon teleporteren, maar alleen naar plekken waar je nog nooit bent geweest?
Categorie: Speels (P)
Een manier om te praten over ontdekken, nieuwsgierigheid en risico. Waar mensen heen zouden gaan, laat zien of ze worden gedreven door geschiedenis, natuur, avontuur of luxe.
6. Wat als de missie van jullie team een wereldwijd gelezen boek werd?
Categorie: Ambitieus (A)
Dit verlegt de aandacht van dagelijkse taken naar het doel van het teamwerk. Het moedigt teamleden aan om te benoemen waarom hun gezamenlijke inspanning een betekenis heeft.
7. Wat als er geen beperkingen waren en je een jaar aan een eigen project kon werken?
Categorie: Ambitieus (A)
Deze vraag toont individuele drijfveren en mogelijkheden. Leidinggevenden gebruiken dit om talenten of interesses te ontdekken die bruikbaar kunnen zijn voor toekomstige functies.
8. Wat als professioneel succes volledig werd bepaald door je favoriete hobby?
Categorie: Ambitieus (A)
Dit vraagt medewerkers om hun werkidentiteit te combineren met hun privéleven. Het leidt tot ideeën over hoe vaardigheden van buiten het werk (bijv. discipline van hardlopen, strategie van schaken) van pas komen in een carrière.
9. Wat als we het weekend opnieuw moesten ontwerpen?
Categorie: Ambitieus (A)
Dit maakt een gesprek mogelijk over werk-privébalans en rust. Reacties tonen verschillende behoeften aan herstel, sociale contacten en persoonlijke ontwikkeling. Dit geeft inzicht voor planning en afspraken.
10. Wat als je functietitel je grootste verborgen ambitie moest weergeven?
Categorie: Ambitieus (A)
Deze vraag vraagt om openheid over langetermijndoelen of gewenste professionele bijdrage. De antwoorden geven managers informatie voor loopbaanontwikkeling en begeleiding.
11. Wat als jullie team een voertuig moest bouwen met alleen kantoorbenodigdheden?
Categorie: Samenwerkend (C)
Deze vraag stimuleert probleemoplossing binnen een gedeelde beperking. Het gesprek toont natuurlijke teamrollen: wie richt zich op de constructie, wie zoekt materialen en wie ontwerpt het geheel.
12. Wat als elk teamlid een maand lang een deel van de taken van de directeur kreeg?
Categorie: Samenwerkend (C)
Dit geeft inzicht in de uitdagingen van leiderschap. Bespreken welke taak ze zouden prioriteren (of vrezen) helpt teams de bedrijfsomgeving te begrijpen.
13. Wat als we samen een les moesten geven over een onderwerp buiten onze kennis?
Categorie: Samenwerkend (C)
Deze vraag gaat over gedeelde kennisleemtes en het vermogen om informatie te verwerken onder tijdsdruk. Het laat zien hoe het team kennis organiseert, onderzoek delegeert en de resultaten presenteert.
14. Wat als het team direct één vaardigheid kon delen die ze bezitten?
Categorie: Samenwerkend (C)
Dit helpt bij het identificeren van aanwezige kennis en gewenste training. Teams herkennen snel specialistische kennis en kunnen deze inzetten voor projecten. Dit toont wat een wat als-vraag kan betekenen voor een overzicht van vaardigheden.
15. Wat als ons belangrijkste communicatiemiddel plotseling werd vervangen door handgeschreven brieven?
Categorie: Samenwerkend (C)
Dit leidt tot een gesprek over communicatie, helderheid en bewuste keuzes. Het maakt duidelijk welke knelpunten teams ervaren met de huidige middelen en geeft ideeën voor het verbeteren van overlegstructuren of digitale updates.
16. Wat als je geheugen gewist kon worden en je één belangrijke les mocht behouden?
Categorie: Overpeinzend (T)
Een vraag die gaat over persoonlijke kennis. De gekozen ‘belangrijke les’ toont persoonlijke waarden en opvattingen over leven, relaties of werk.
17. Wat als de mensheid de zin van het leven ontdekte, en deze simpel bleek te zijn?
Categorie: Overpeinzend (T)
Deze vraag verkent de relatie tussen complexiteit en voldoening. Het kan leiden tot gesprekken over het vereenvoudigen van processen, het vinden van plezier in routine en het verminderen van werkdruk.
18. Wat als je moest kiezen tussen algemeen gerespecteerd of algemeen geliefd zijn?
Categorie: Overpeinzend (T)
Dit toont of een teamlid externe erkenning, invloed of een diepe band belangrijk vindt. Dit geeft inzicht in hoe ze omgaan met professionele relaties en beslissingen.
19. Wat als de maat van tijd gebaseerd was op emotionele ervaringen, niet op minuten?
Categorie: Overpeinzend (T)
Deze vraag nodigt uit tot nadenken over hoe we onze energie besteden. Het helpt medewerkers te benoemen welke activiteiten voldoening geven. Dit kan leiden tot gesprekken over het ervaren van werktijd.
20. Wat als iedereen een zichtbare teller had die de invloed op anderen toonde?
Categorie: Overpeinzend (T)
Deze vraag gaat over de nalatenschap en de wens om bij te dragen. Het gesprek kan zich richten op waardering en de betekenis van samenwerken.
Fouten bij het begeleiden van gesprekken
Wat als-vragen kunnen effectief zijn. De werking ervan hangt af van een goede begeleiding. Leidinggevenden maken vaak twee fouten:
Fout 1: Geen tijdslimiet
Deze vragen kunnen een geplande vergadering doen uitlopen als er geen tijdslimiet is. Geef altijd een maximale tijd (bijv. 30 seconden per persoon) voor antwoorden. Het doel is interactie, geen uitgebreide discussie. Als een gesprek aanleiding geeft tot meer, stel dan een vervolgoverleg voor.
Fout 2: Deelnemen verplichten
Deze vragen zijn bedoeld om openheid te stimuleren. Een stil of gereserveerd teamlid dwingen om te antwoorden, kan averechts werken. Zie de activiteit als een uitnodiging, geen verplichting. Zeg bijvoorbeeld: "We horen graag ieders mening, maar voel je vrij om over te slaan als je dat wilt." Dit zorgt voor een veilige sfeer. Bij een wat als-vraag hoort het respecteren van grenzen.
Het meten van de resultaten
Hoe weet je of deze vragen effect hebben gehad? Succes is niet alleen af te lezen aan de sfeer. Het gaat om veranderingen in gedrag na afloop. Hier zijn signalen dat de activiteit nuttig was:
Meer contact tussen afdelingen
Na een goede sessie is er meer contact tussen teamleden die voorheen alleen formeel contact hadden. Een ontwikkelaar kan bijvoorbeeld een marketingspecialist vragen naar de ‘hobby die succes bepaalt’ (Vraag 8).
Betere deelname aan vergaderingen
Als het team een betere band heeft, dragen ze eerder bij tijdens vergaderingen. Let op meer suggesties, discussies en non-verbale instemming vergeleken met vergaderingen voor de activiteit.
Betere feedback
Als het vertrouwen toeneemt, verandert feedback van vermijden naar opbouwende kritiek. Een goede band maakt het voor teamleden makkelijker om feedback te geven en te ontvangen, omdat vertrouwen het gevoel van persoonlijke dreiging vermindert. Als je een verandering of evenement plant, kunnen deze vragen zorgen voor meer betrokkenheid. Denk aan het organiseren van een bedrijfsuitje op een locatie in de Randstad, waar dit soort gesprekken goed tot hun recht komen.
Veelgestelde vragen
Wat is het doel van wat als-vragen voor teams?
Het doel is om openheid, creativiteit en begrip te stimuleren tussen teamleden, door hen aan te moedigen persoonlijke waarden en denkwijzen te delen binnen een informele, hypothetische situatie.
Wanneer kunnen deze vragen het beste worden gebruikt op de werkvloer?
Deze vragen zijn geschikt tijdens inwerkperiodes, projectstarts, teambijeenkomsten, of om de eerste minuten van een wekelijkse vergadering in Amsterdam een andere invulling te geven.
Hoe diepgaand mag het gesprek zijn tijdens een wat als-oefening?
Begeleiders sturen op korte, concrete antwoorden, met een tijdslimiet van 30 tot 60 seconden per persoon. De diepgang moet voldoende zijn om persoonlijkheid te laten zien, zonder dat dit leidt tot uitputting of vertraging van de vergadering.
Zijn deze vragen geschikt voor nieuw gevormde teams?
Ja. Voor nieuwe teams zijn Speelse (P) en Samenwerkende (C) vragen het meest geschikt. Deze bouwen aan een gezamenlijke basis zonder dat er veel persoonlijke achtergrond nodig is.
Wat is een wat als-vraag bedoeld om te ontdekken?
Een wat als-vraag is bedoeld om persoonlijke waarden, manieren van probleemoplossing, individuele prioriteiten en de inzichten die elk teamlid meebrengt, te ontdekken.